Galeon - Encyklopedia

Galeon

Z Wikipedii

Skocz do: nawigacji, szukaj
Ten artykuł dotyczy typu okrętu. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Hiszpański galeon
Zobacz galerię na Wikimedia Commons:
Galeon

Galeon – żaglowy okręt wojenny lub statek handlowy, cechujący się wysoką zwężającą się ku górze nadbudówką rufową oraz galionem – figurą na dziobie okrętu, z reguły uzasadniającą jego nazwę. Okres dominacji galeonów przypadał na XVI – XVII wiek.

Spis treści

[edytuj] Budowa

Galeony były jednostkami 3-masztowymi, rzadko 4-masztowymi z żaglami rejowymi na pierwszych dwóch masztach (fokmaszt i grotmaszt) oraz nad i pod bukszprytem, oraz żaglami łacińskimi na jednym – dwu ostatnich (bezanmaszt i ew. bonaventura). Uzbrojone były w od kilkunastu (małe galeony i handlowe) do ponad setki dział różnych wagomiarów i kalibrów, najczęściej niewielkich. Pojemność galeonów sięgała 750 łasztów (tonaż od 100 do 600-700 ton, największe do 2300 ton). Długość kadłuba wahała się od ok. 30 do 55 m, szerokość od 7 do 14 m.

[edytuj] Historia

Galeony powstały w drodze ewolucji karaki, zmierzającej do poprawienia ich własności żeglugowych przez nadanie smuklejszych kształtów, bazując na doświadczeniach z budowy mniejszych karawel. Pierwsze galeony, mające jeszcze wiele cech karak, pojawiły się na początku XVI wieku w państwach śródziemnomorskich. Klasa galeonów ukształtowała się w połowie XVI wieku. Głównymi cechami wyróżniającymi je od karak były smuklejsze kształty kadłuba, znacznie niższa nadbudówka dziobowa (forkasztel) i smuklejsza, wysoka, zwężająca się ku górze nadbudówka rufowa o konstrukcji schodkowej. Na samej rufie w nadbudówce umieszczano kabiny dowódcy i oficerów, często bogato przeszklone i zdobione z zewnątrz. Nadbudówka dziobowa przy tym została nieco cofnięta ku rufie, a dziób upodobnił się do dziobów galer i przybrał formę galionu, z platformą ułatwiającą obsługę takielunku na dziobie. Galeony przeznaczone były przede wszystkim do żeglugi oceanicznej, budowano jednak też mniejsze jednostki. Wczesne jednostki mogły pełnić funkcje zarówno handlowe, jak i wojenne, po uzbrojeniu. Od lat 70. XVI wieku rozpoczęto budować specjalne galeony wojenne, o obniżonych kasztelach i uzbrojone w cięższą artylerię. Galeony wojenne uzbrajano w działa lekkie (80-200 sztuk), lub ciężkie działa 18-funtowe (40-50 sztuk) rozmieszczone wzdłuż burt na jednym lub dwóch pokładach działowych. Pierwszym galeonem z dwoma pokładami działowymi był brytyjski "Prince Royal" (zwodowany w 1610 roku, szkutnik: Phineas Pett). Pierwszym galeonem z trzema pokładami działowymi (chociaż wg. niektórych źródeł żaglowiec ten klasyfikowany jest jako okręt liniowy) był brytyjski "Sovereign of the Seas" (szkutnik: Phineas Pett, koszt budowy: 65 586 funtów, w służbie od 1649 roku, wyporność: 1683 t, długość na linii wodnej: 52 m, uzbrojenie: 100 dział). Na kasztelach ustawiano lżejsze armaty. Liczebność załogi galeonu sięgała 700 ludzi (żołnierzy, marynarzy i kanonierów). W wyniku dalszej ewolucji, w drugiej połowie XVII wieku galeony wojenne przekształciły się w okręty liniowe.

[edytuj] Historyczne galeony

[edytuj] Galeony okresu przejściowego

Ponieważ rozwój okrętów był procesem ciągłym i liniowym, niektóre okręty w zależności od opracowania są różnie klasyfikowane (raz jako galeon, innym razem jako okręt liniowy). Wynikało to między innym z rozwoju technologi (działa o większej sile rażenia), a co za tym idzie ze zmiany taktyki stosowanej w bitwie. Coraz mniejsze znaczenie zaczynał mieć abordaż, a walka odbywała się na większym dystansie. Uzbrojenie galeonów zwiększało się o dodatkowe pokłady działowe, rosła siła ognia, a okręty, aby jak najbardziej to wykorzystać, rozciągały swój szyk w linię (tak aby operować całą długością baterii burtowej). W związku z tym okręty tego okresu (XVIIw.) charakteryzuje jeszcze budowa podobna do galeonu, lecz taktyka ich działania była już właściwa dla okrętów liniowych.


[edytuj] Współczesne repliki galeonów

  • Neptun – replika zbudowana na potrzeby filmu Piraci
  • Batavia – replika zbudowana w 1995 w Lelystad w Holandii przy użyciu XVII-wiecznych technologii i narzędzi.
  • Golden Hind – replika zbudowana w roku 1973. Przebyła ona ponad 140 000 mil i podobnie jak oryginał, odbyła podróż dookoła świata. Okręt ten można było również oglądać w serialu Szogun. Od lat 90. okręt stoi przy nabrzeżu St Mary Overie w Southwark w Londynie. Został przekształcony w muzeum historii żeglarstwa ery elżbietańskiej.
  • Mayflower II – replika okrętu Mayflower zbudowana w 1956 w Anglii. Obecnie statek ten można zwiedzać w Plymouth, w Nowej Anglii.
  • San Juan Bautista – replika z 1993. Został zrekonstruowany na podstawie zachowanych opisów i rysunków. Obecnie jest częścią parku tematycznego w portowym mieście Ishinomaki w Japonii.
  • Half Moon – replika holenderskiego okrętu, którym pływał angielski żeglarz i odkrywca Henry Hudson. Jest udostępniona do zwiedzania w Muzeum Nowej Holandii (ang. New Netherland Museum) w Albany,
  • Lew – niewielki statek wycieczkowy stylizowany na galeon. Odbywa rejsy wycieczkowe po Motławie w Gdańsku.


Zobacz też: przegląd zagadnień z zakresu żeglarstwa.

[edytuj] Literatura


Warning: curl_setopt() [function.curl-setopt]: CURLOPT_FOLLOWLOCATION cannot be activated when in safe_mode or an open_basedir is set in /www/motocykle_www/spam/mo/richFeeds.php on line 59

Odkryto kolejne groby w Spalonym Mieście
Archeolodzy pracujący w pozostałościach Spalonego Miasta sprzed ponad 5000 lat w południowo-wschodnim Iranie odkryli kolejne starożytne groby - donosi serwis internetowy Press TV.
Mamuty zabiła "diamentowa" kometa?
Na terenie Ameryki Północnej odkryto ślady mikroskopijnych diamentów w warstwach archeologicznych sprzed 13 tys. lat. Zdaniem naukowców, jest to świadectwo uderzenia w Ziemię ciała niebieskiego. Wyniki badań opublikowano na łamach tygodnika "Science".
Naukowcy o dobroczynności kobiet i mężczyzn
Komu dałbyś pieniądze: osobie w potrzebie z najbliższego otoczenia czy z innego kraju? Okazuje się, że jeśli jesteś mężczyzną, chętniej wspomożesz kogoś, kto jest bliżej, o ile w ogóle.
Usto-mysz dla sparaliżowanych
Usto-mysz, nowoczesny interfejs multimedialny, może pomóc osobom o dużym stopniu niepełnosprawności oraz sparaliżowanym w korzystaniu z komputera. Tym samym ułatwi im kontakt z otoczeniem. Autorami usto-myszy są prof. dr hab. inż Andrzej Czyżewski oraz inż. Piotr Dalka z Katedry Systemów Multimedialnych Politechniki Gdańskiej.
Kopalnie zarobią na ziarenkach węgla?
7 mln zł rocznie zarobi dodatkowo kopalnia "Borynia" dzięki innowacyjnej technologii, pozwalającej na odzyskanie i sprzedaż powstających podczas wzbogacania węgla jego mikroskopijnych ziarenek, pojedynczo niewidocznych gołym okiem.
Linki: Strona gwna