Anarchokomunizm
Z Wikipedii
Anarchizm komunistyczny (anarchokomunizm, komunizm wolnościowy) – jeden z nurtów anarchizmu; doktryna polityczna zakładająca, że po likwidacji kapitalizmu i państwa ludzie powinni połączyć się w komunistyczne wspólnoty, kooperujące ze sobą na zasadach federacji, równocześnie nie pozbawiające jednostek wolności osobistej i działające na zasadach demokracji bezpośredniej. Opowiada się za egalitaryzmem oraz zniesieniem hierarchii społecznej i podziałów klasowych oraz własności prywatnej środków produkcji.
Spis treści |
[edytuj] Historia
Prekursorów anarchokomunizmu można doszukiwać się już w czasie rewolucji angielskiej, kiedy działał ruch określany mianem diggerów, opowiadający się za wspólną własnością oraz zniesieniem panowania człowieka nad człowiekiem. Jako poprzednika tego nurtu wymienia się również Josepha Déjacque. Pierwsze grupy określające się mianem „komunistów wolnościowych” pojawiły się jednak po 1876 r., kiedy to środowiska anarchistyczne zaczęły odchodzić od bakuninowskiego anarchokolektywizmu.
Anarchokolektywizm opowiadał się za powiązaniem dochodów z wykonywaną przez daną osobę pracą. Tymczasem w 1876 r. z poparciem dla komunistycznej zasady „od każdego według jego siły, każdemu według potrzeb” wystąpił cały szereg działaczy anarchistycznych[1] W 1880 r. za anarchokomunizmem opowiedziała się Federacja Jurajska (m.in. dzięki Piotrowi Kropotkinowi), a potem kolejne organizacje anarchistyczne, wcześniej zrzeszone jako sekcje krajowe w I Międzynarodówce (za wyjątkiem hiszpańskiej).
Za czołowego ideologa anarchistycznego komunizmu uważa się Piotra Kropotkina. Kropotkin w książkach takich jak Fields, Factories and Workshops (Pola, fabryki i warsztaty) czy Zdobycie chleba analizował możliwości wprowadzenia anarchokomunizmu i szczegóły jego realizacji. Wykazywał również, że kluczowe dla anarchokomunizmu pojęcia solidarności czy pomocy wzajemnej (przeciwstawione konkurencji) nie są teoretycznym konstruktem czy wyłącznie moralnym celem, ale tendencją ujawniającą się w życiu nie tylko ludzkich społeczeństw, ale i zbiorowości zwierzęcych (w ksiażce pt. Pomoc wzajemna jako czynnik rozwoju).
W latach 80. XIX. w. ruch anarchistyczny rozpadł się na niewielkie grupy prowadzące działalność na własną rękę, co w pewien sposób odzwierciedlało nacisk, jaki Kropotkin początkowo kładł na małe komuny wytwórców. Sytuacja zmieniła się, kiedy w latach 90. postanowiono powrócić do masowego ruchu robotniczego, charakterystycznego dla czasów I Międzynarodówki. W ten sposób pojawił się anarchosyndykalizm. Anarchokomuniści zaakceptowali taktykę syndykalizmu, choć działały też nadal grupy charakterystyczne dla pierwszej fazy anarchokomunizmu (np. w Rosji i na ziemiach zaboru rosyjskiego zob. Anarchizm w Polsce.) W 1922 r. powstało również Międzynarodowe Stowarzyszenie Pracowników opowiadające się za komunizmem wolnościowym.
Podczas rewolucji lutowej i październikowej w Rosji anarchokomuniści włączyli się w działalność rewolucyjną. Rady robotnicze, komitety fabryczne i chłopskie, komitety lokatorów budowane oddolnie i łączące się ze sobą oraz uspołecznienie gospodarki w ten sposób były realizacją postulatów anarchistycznych. Rady zostały jednak w końcu upaństwowione w ramach tzw. „proletariackiego państwa” i pomimo początkowej umiarkowanej współpracy z bolszewikami doszło do walk z nimi[2] (choć część anarchistów przeszła na ich stronę np. Wiktor Serge). Kulminacją tej walki było powstanie machnowców na Ukrainie, które w 1921 r. poniosło klęskę. Uchodźcy z Rosji przebywający na emigracji we Francji (m.in. Nestor Machno, Piotr Arszynow i in.) skupieni wokół czasopisma Dieło Truda (Sprawa Pracy) na bazie swoich doświadczeń wyniesionych z rewolucji rosyjskiej opracowali program anarchokomunistyczny, sformułowany w tekście „Platforma organizacyjna wolnościowego komunizmu”, na bazie którego powstała pewna tendencja organizacyjna w ramach tego nurtu - platformizm.
W czasie rewolucji hiszpańskiej 1936 wolnościowy komunizm został wprowadzony częściowo. W hiszpańskim ruchu anarchistycznym od czasu I Międzynarodówki poglądy bakuninowskie były mocno zakorzenione i kropotkinowski anarchokomunizm nigdy nie wyparł ich do końca. Dla np. Diego Abada de Santillána, był to pewien cel, na drodze do którego konieczne jest zastosowanie anarchokolektywistycznego „okresu przejściowego”. (Zalążki takiego myślenia pojawiły się już w pracy kolektywisty Jamesa Guillaume „Idees sur l’organisation sociale”, anarchokomunizm miał być docelową formą anarchizmu, niemożliwą do realizacji w krótkim okresie czasu, a zasada „od każdego według jego zdolności, każdemu według potrzeb” miała charakter bardziej normy moralnej niż konkretnego postulatu.[3]) W czasie rewolucji rozwiązania te łączono.
[edytuj] Teoria
System wolnościowego komunizmu jest w zamierzeniu syntezą "dwóch celów, ku którym ludzkość dąży od wieków: syntez[ą] wolności ekonomicznej i wolności politycznej."[4]
[edytuj] Uspołecznienie w gospodarce
Anarchokomunizm opowiada się za uspołecznieniem środków produkcji, które w ramach kapitalizmu są własnością prywatną. Krytyka kapitalizmu dotyczy nie tylko wyzysku, ale przede wszystkim tego, że w tym systemie ekonomicznym produkcja, prowadzona przy użyciu środków będących wytworem społecznym, nastawiona jest nie na dobrobyt i zaspokojenie potrzeb wszystkich, ale na zyski tych jednostek, których są prywatną własnością. Rezultatem prywatnego zawłaszczenia społecznych środków produkcji jest praca najemna, konieczność sprzedawania własnej zdolności do pracy, a tym samym władza właścicieli środków produkcji nad pracownikami ("najemne niewolnictwo").
Anarchokolektywizm zaproponował, żeby produkty pracy należały do ich wytwórców, pracujących w kolektywach, w których środki produkcji byłyby uspołecznione, z czym zgodził się anarchokomunizm, rozumiejąc jednak przez to, iż te produkty pracy powinny należeć do społeczeństwa jako całości, a nie poszczególnych osób – uspołecznienie dotyczy nie tylko środków produkcji, ale również jej wytworów.
Powodem jest to, iż skoro praca jest czynnością społeczną, jej wytwory również są społeczne, dlatego nie jest możliwe „wymierzenie” wkładu danej osoby w produkcję społeczeństwa i wynagrodzenie poszczególnych osób według wartości tego wkładu, za czym opowiadał się anarchokolektywizm. Jak pisał Aleksander Berkman:
- Współcześnie nikt nie może żyć ze swojej własnej pracy: musi korzystać z pomocy innych. Zatem wszystko, co mamy, wszystkie dobra, to produkt pracy wielu ludzi, wręcz wielu pokoleń. Znaczy to, że cała praca i produkty pracy są społeczne, wytworzone przez społeczeństwo jako całość.[5]
Uspołecznienie środków produkcji ma więc posłużyć przestawieniu produkcji na zaspokajanie potrzeb. W ekonomicznym ustroju anarchokomunizmu każdy, kto bierze udział w produkcji otrzyma to, czego potrzebuje w zależności od zdolności produkcyjnych; także potrzeby osób niezdolnych do pracy mają być zaspokajane. Ponieważ podstawowym prawem każdego człowieka jest wg. wolnościowych komunistów prawo do życia, priorytetem jest zapewnienie wszystkim podstawowych dóbr konsumpcyjnych (od żywności po mieszkanie), a w dalszej kolejności luksusowych.
W systemie ekonomicznym pozbawionym pracy najemnej pracownicy posiadający kontrolę nad produkcją uzyskują „prawo do decydowania czym właściwie winien być ten dobrobyt – co należy produkować, ażeby go zabezpieczyć, a czego odtąd należy zaniechać jako nie posiadającego żadnej wartości”[6]
[edytuj] Zniesienie państwa
Według anarchokomunistów państwa nie można wykorzystać do przeprowadzenia przemian społecznych. Istnienia państwa nie da się pogodzić z wolnością i równością. Państwo niszczy indywidualność i solidarność międzyludzką oraz tłumi inicjatywę indywidualną i zbiorową. Skupia władzę nad społeczeństwem oraz funkcje życia społecznego w rękach rządzącej mniejszości oraz jest zinstytucjonalizowaną przemocą klasy panującej nad robotnikami. Według Kropotkina jest ono podstawową przeszkodą dla „rozwoju społeczeństwa na zasadach równości i wolności, ponieważ państwo jest formą historyczną, która utworzona została w celu przeszkodzenia takiemu rozwojowi.”[7]
Także w demokracji parlamentarnej, gdzie istnieją pewne swobody polityczne, nie są one wynikiem istnienia systemu parlamentarnego, ale skutkiem wymuszenia tych swobód na klasach rządzących, na drodze działalności pozaparlamentarnej.
Kropotkin wyróżniał dwa „nurty dziejowe”, dwie tendencje historyczne, które są ze sobą sprzeczne – „tradycję władzy” i „tradycję swobody”. Państwo należy do tej pierwszej i nie da się go wykorzystać do zaprowadzenia wolności. Republikanie
- „chcą nas przekonać, że stara maszyna, stary organizm, który w ciągu dziejów rozwijał się stopniowo w celu zabijania wolności, ujarzmiania jednostki, wynajdywania dla ucisku podstaw prawnych, ogłupiania umysłów ludzkich przez narzucanie im niewolnictwa myśli, cudem jakimś okaże się przystosowanym do nowej roli, stanie się orężem dla stworzenia wolnego życia (...) Co za bezsens!”[8]
Anarchokomuniści odrzucili tym samym likwidację kapitalizmu na drodze reform parlamentarnych, co proponowała socjaldemokracja. Według nich sprowadzało się to w rzeczywistości do ulepszania dotychczasowego systemu.
Komunizm wolnościowy odrzucił postulowane przez marksistów „państwo robotnicze”, które według teorii marksistowskiej miałoby stopniowo „zaniknąć”, uznając iż takie państwo z konieczności musi być bardziej wszechwładne i represyjne niż państwo burżuazyjne, ponieważ posiada władzę nad całą gospodarką, a państwowa biurokracja posiadająca znacznie większa rolę, nie jest skłonna dążyć do jego likwidacji.
"Władza socjalistyczna" w drodze budowy i organizowania tzw. "proletariackiego państwa" nie służy wyzwoleniu klasy robotniczej. Nowa władza tworzy nowe uprzywilejowane grupy i kasty. Tak stało się zdaniem anarchokomunistów w Rosji po rewolucji październikowej.
Władza polityczna musi zostać zastąpiona zasadami współpracy i dobrowolnego stowarzyszania się w warunkach równości oraz maksimum możliwej w danych warunkach wolności.
[edytuj] Federalizm
Anarchokomunizm przejął również od kolektywizmu koncepcje federalistyczne. Państwo powinno zostać zastąpione przez federacje swobodnie stowarzyszających się grup producentów i konsumentów. Zarządzaniem produkcją w zdecentralizowanej gospodarce powinny zajmować się samorządne grupy pracowników, poczynając od komitetów zakładowych, wybieranych przez pracujących w nich ludzi, przez federacje lokalne, po krajowe i międzynarodowe, w zależności od potrzeb. Dystrybucją wytwarzanych produktów z kolei analogiczne kooperatywy konsumentów.
Przypisy
- ↑ Np. Francis Dumartheray (w broszurze „Aux Travailleurs manuels partisans de l’action politique”), Élisée Reclus, Carlo Cafiero i in. W tym samym roku Włoska Federacja I Międzynarodówki wydała rezolucję, w której stwierdzała, iż „Każdy powinien służyć społeczeństwu na miarę swoich zdolności oraz mieć prawo wymagać od społeczeństwa zaspokojenia wszystkich swoich potrzeb dostosowanych do stanu produkcji i istniejących udogodnień socjalnych”. Cyt. za: D. Grinberg „Ruch anarchistyczny”..., s. 117
- ↑ W kwietniu 1918 r. anarchistyczny ośrodek w Moskwie został zbrojnie zaatakowany przez bolszewików. W ciężkich walkach zginęło kilkunastu anarchistów, a ponad 600 zostało aresztowanych. Oskarżono ich o „niekontrolowanie”, gdyż odmówili uznania przywództwa komunistów autorytarnych i powołali „Czarną Gwardię” do walki z atakami Czeki (późniejszej KGB).
- ↑ James Guillaume „Ideas on Social Organization”
- ↑ P. Kropotkin Zdobycie chleba, s. 25
- ↑ Aleksander Berkman Now and After: The ABC of Communist Anarchism, New York 1929, rozdz. 1
- ↑ P. Kropotkin Zdobycie chleba, s. 19
- ↑ P. Kropotkin Państwo i jego rola historyczna, s. 3
- ↑ P. Kropotkin Państwo i jego rola historyczna, s. 57
[edytuj] Bibliografia
- Aleksander Berkman Now and After: The ABC of Communist Anarchism, New York 1929
- Daniel Grinberg Ruch anarchistyczny w Europie Zachodniej 1870-1914, Warszawa 1994
- Piotr Kropotkin Zdobycie chleba, Warszawa 1988
- Piotr Kropotkin Państwo i jego rola historyczna, Warszawa 1924
|
||||||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||
Warning: curl_setopt() [function.curl-setopt]: CURLOPT_FOLLOWLOCATION cannot be activated when in safe_mode or an open_basedir is set in /www/motocykle_www/spam/mo/richFeeds.php on line 59
Warning: date() expects parameter 2 to be long, string given in /www/motocykle_www/spam/mo/richFeeds.php on line 538
Warning: date() expects parameter 2 to be long, string given in /www/motocykle_www/spam/mo/richFeeds.php on line 539
Warning: date() expects parameter 2 to be long, string given in /www/motocykle_www/spam/mo/richFeeds.php on line 540
Warning: date() expects parameter 2 to be long, string given in /www/motocykle_www/spam/mo/richFeeds.php on line 541
Notice: Uninitialized string offset: 0 in /www/motocykle_www/spam/mo/richFeeds.php on line 648
Notice: Uninitialized string offset: 0 in /www/motocykle_www/spam/mo/richFeeds.php on line 649
Notice: Uninitialized string offset: 0 in /www/motocykle_www/spam/mo/richFeeds.php on line 650
Notice: Uninitialized string offset: 0 in /www/motocykle_www/spam/mo/richFeeds.php on line 651
Notice: Uninitialized string offset: 0 in /www/motocykle_www/spam/mo/richFeeds.php on line 652
Notice: Uninitialized string offset: 0 in /www/motocykle_www/spam/mo/richFeeds.php on line 653
Notice: Uninitialized string offset: 0 in /www/motocykle_www/spam/mo/richFeeds.php on line 654
Warning: date() expects parameter 2 to be long, string given in /www/motocykle_www/spam/mo/richFeeds.php on line 654
Notice: Uninitialized string offset: 0 in /www/motocykle_www/spam/mo/richFeeds.php on line 655
Warning: date() expects parameter 2 to be long, string given in /www/motocykle_www/spam/mo/richFeeds.php on line 655
Notice: Uninitialized string offset: 0 in /www/motocykle_www/spam/mo/richFeeds.php on line 656
Warning: date() expects parameter 2 to be long, string given in /www/motocykle_www/spam/mo/richFeeds.php on line 656
Notice: Uninitialized string offset: 0 in /www/motocykle_www/spam/mo/richFeeds.php on line 657
Warning: date() expects parameter 2 to be long, string given in /www/motocykle_www/spam/mo/richFeeds.php on line 657
Notice: Uninitialized string offset: 0 in /www/motocykle_www/spam/mo/richFeeds.php on line 658
Notice: Uninitialized string offset: 0 in /www/motocykle_www/spam/mo/richFeeds.php on line 659
|
|